Praag met kinderen: 16 interactieve musea die ook bij regen werken

Auteur Veronika Vrátná 31 juli 2026 Bijgewerkt: 5 oktober 2026
Praag met kinderen: 16 interactieve musea die ook bij regen werken

In onze gids “Praag bezienswaardigheden” hebben we beloofd dat we hier nog uitgebreider op terug zouden komen – en die belofte lossen we hierbij in. Praag heeft namelijk een eigenschap die bijna niemand verwacht: het is misschien wel de best uitgeruste Europese grootstad op het gebied van interactieve musea voor kinderen. Niet het klassieke “achter glas en niet aanraken”, maar plekken waar het aanraken van de objecten juist onderdeel is van de ervaring. En dat vinden Daniel en ik heerlijk!

Dat komt vooral goed van pas als het weer je plannen voor een wandeling over de Koninklijke Route of een klim naar Petřín in de war stuurt – en je opeens een programma voor de hele dag nodig hebt dat een zesjarige net zo goed bezighoudt als een vermoeide ouder. We hebben een overzicht van zestien plekken samengesteld, inclusief prijzen en openingstijden, zodat je precies weet waar je aan begint en wat het gaat kosten. De prijzen en openingstijden hebben we in september 2026 gecontroleerd.

Hoe kies je musea op basis van leeftijd en budget

Voordat we aan de lijst beginnen: niet alle musea zijn hetzelfde. Sommige zijn speciaal gebouwd voor jonge kinderen (3+), andere zijn meer gericht op schoolkinderen en tieners, en een paar werken ook prima als ontspanningsprogramma voor volwassenen zonder kinderen. Zo hebben we ze ook ingedeeld.

Onze aanbeveling: als je maar één dag in Praag hebt voor een “museumprogramma”, kies dan hoogstens twee uit deze lijst – de meeste bezoeken duren 45–90 minuten en een volgepropt programma maakt kinderen (en jou) niet blij.

16 interactieve musea in Praag

1. Muzeum smyslů (Museum of Senses)

Het vlaggenschip onder de interactieve musea van Praag – meer dan 50 objecten met optische illusies en zintuiglijke installaties. Vervormde kamers waarin je voor je eigen ogen kleiner en groter wordt, gangen waarin je over het plafond loopt en omgekeerde zwaartekracht. Eigenlijk al geschikt vanaf 3 jaar.

  • Adres: Jindřišská 939/20, Praha 1 – Nové Město
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–20:00 (laatste toegang 19:15)
  • Toegangsprijs: volwassene 390 Kč (ongeveer € 16), kind 5–15 jaar en studenten 290 Kč (ongeveer € 12), gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 990 Kč (ongeveer € 41), tot 5 jaar gratis, online 15% goedkoper

TICKETS voor Muzeum smyslů – snellere toegang zonder in de rij te hoeven wachten.

2. IAM Illusion Art Museum

Het eerste museum voor illusiekunst en trick art in Tsjechië, vlak bij het Oudestadsplein. De kunstwerken zijn zo gemaakt dat je er zelf onderdeel van wordt – ideaal voor foto’s waarvan niemand achteraf nog kan uitleggen hoe ze zijn gemaakt. Het personeel geeft tips over vanuit welke hoek je moet fotograferen om het effect te laten werken.

  • Adres: Melantrichova 536/2, Praha 1 (tussen het Oudestadsplein en het Václavské náměstí)
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–20:00
  • Toegangsprijs: volwassene 350 Kč (ongeveer € 14; vr–zo 390 Kč), reductietarief (kind 6–15 jaar/student/senior) 250 Kč (ongeveer € 10; vr–zo 290 Kč), gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 900 Kč (ongeveer € 37; vr–zo 990 Kč), tot 6 jaar gratis

TICKETS voor IAM Illusion Museum 

Interactieve 3D-illusie in het IAM Illusion Art Museum in Praag: schilderij van het Laatste Avondmaal en een vloerschildering

3. Museum of Bricks

Het grootste particuliere LEGO-museum ter wereld qua aantal objecten – meer dan 3.000 modellen van ruim een miljoen steentjes, waaronder miniaturen van de Karelsbrug, de Praagse Burcht en filmscènes uit Star Wars en Harry Potter. Ter plekke is er ook een kinderhoek en een winkel met bouwsets.

  • Adres: Národní 362/31, Praha 1 (bij de halte Národní třída)
  • Openingstijden: dagelijks 10:00–20:00 (laatste toegang om 19:30)
  • Toegangsprijs: volwassene 350 Kč, kind 3–18 jaar 250 Kč, tot 3 jaar gratis, gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 950 Kč (ongeveer € 39) – online zijn de prijzen meestal voordeliger

TICKETS voor Museum of Bricks 

4. Dětské muzeum Národního muzea (het Kindermuseum van het Nationaal Museum)

Verstopt in het Nieuwe Gebouw van het Nationaal Museum aan het Václavské náměstí – een uitgebreide tentoonstelling vol interactieve en speelse elementen, een filmzaal en een creatieve hoek met werkbladen. Toegang is alleen mogelijk in tijdslots van 90 minuten, dus reserveer van tevoren.

  • Adres: Nieuwe Gebouw van het Nationaal Museum, Václavské náměstí, Praha 1
  • Openingstijden: toegang in tijdslots 10:15–11:45, 12:15–13:45, 14:15–15:45, 16:15–17:45
  • Toegangsprijs: afzonderlijk tijdslotticket van 140 Kč (ongeveer € 5,80) per kind én per volwassen begeleider, kinderen tot 4 jaar gratis, aanbevolen voor kinderen vanaf 4 jaar, niet toegankelijk voor kinderwagens

Onze tip: Het Kindermuseum is niet toegankelijk met een kinderwagen – houd daar rekening mee als je ook jongere broertjes of zusjes in het gezin hebt. Waar je in Praag zonder trappen met een kinderwagen kunt lopen, hebben we beschreven in onze gids over toegankelijk Praag.

5. Lumia Gallery

Interactieve galerie voor digitale kunst op 1.400 m² – videomapping, 3D-projecties, een spiegellabyrint en een gesimuleerd Marsoppervlak. We raden het aan vanaf 5 jaar; niet geschikt voor mensen met fotosensitieve epilepsie.

  • Adres: Celetná 15, Praha 1
  • Openingstijden: dagelijks 10:00–21:00
  • Toegangsprijs: we raden aan de actuele prijslijst rechtstreeks op de website van de galerie te controleren, deze verandert per tentoonstelling
Lichtprojectie van zwevende ogen in het donker in de Lumia Gallery in Praag

6. Národní zemědělské muzeum (het Nationaal Landbouwmuseum)

De minst toeristische keuze op de lijst, en toch een van de best beoordeelde bij gezinnen met jonge kinderen. Traptractortjes, een kleine boerderij met levende dieren en een dakterras met uitzicht op Praag. Een geweldig alternatief als je even wilt ontsnappen aan de drukte van het centrum.

  • Adres: Kostelní 44, Praha 7 (Letná)
  • Openingstijden: dinsdag–zondag 9:00–17:00, maandag gesloten
  • Toegangsprijs: volwassene 250 Kč, kinderen en jongeren tot 18 jaar gratis, studenten en senioren 100 Kč (ongeveer € 4,10)

7. Muzeum Policie ČR (het Politiemuseum)

Politiemotoren waarop kinderen mogen zitten, een verkeerstuin op de binnenplaats en de mogelijkheid om een fictieve zaak “op te lossen” met vingerafdrukonderzoek. De verkeerstuin is open van april tot oktober (do 13:00–16:00, za–zo 10:00–12:00 en 14:00–16:00), toegang kost 20 Kč (ongeveer € 0,83) per uur en je mag alleen op je eigen fiets of step rijden, met verplichte beschermingsmiddelen. De tentoonstelling is op sommige punten wat gedateerd, maar heeft van alle betaalde musea op de lijst de laagste toegangsprijs.

  • Adres: Ke Karlovu 1, Praha 2
  • Openingstijden: dinsdag–zondag 10:00–17:00, maandag gesloten
  • Toegangsprijs: volwassene 100 Kč (ongeveer € 4,10), kinderen vanaf 6 jaar/studenten/senioren 50 Kč (ongeveer € 2,10), gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 200 Kč (ongeveer € 8,30), tot 6 jaar gratis

8. Neviditelná výstava (de Onzichtbare Tentoonstelling)

Een heel ander soort ervaring – een anderhalf uur durende wandeling in volledige duisternis, begeleid door een blinde gids, waarbij je alleen op je tastzin, gehoor en reukvermogen kunt vertrouwen. Ook voor volwassenen een indrukwekkende ervaring; we raden het pas aan vanaf zo’n 7–8 jaar (jongere kinderen kunnen bang zijn in het donker), en het loont om van tevoren te reserveren – bij drukte krijgen bezoekers met een reservering voorrang.

  • Adres: Novoměstská radnice (het Nieuwe Stadhuis), Karlovo náměstí 1/23, Praha 2 (ingang aan de Vodičkova)
  • Openingstijden: ma–vr 12:00–19:00, za–zo en feestdagen 10:00–19:00
  • Toegangsprijs: volwassene 300 Kč (ongeveer € 12), studenten en senioren 250 Kč, gezinsticket (2 volwassenen + 3 kinderen) 850 Kč (ongeveer € 35), kinderen tot 7 jaar gratis

9. Dinosauria Museum Prague

De enige plek op de lijst buiten het centrum – je vindt het in outletcentrum POP Airport bij de luchthaven, ongeveer 30 minuten van het centrum. Maar de reis is de moeite waard: de grootste collectie echte fossiele dinosaurusskeletten van Midden-Europa, 5D-effecten en VR-spellen. Ideaal voor een dagje uit, eventueel te combineren met winkelen in de outlet.

  • Adres: POP Airport, Ke Kopanině 421, Tuchoměřice
  • Openingstijden: dagelijks 10:00–20:00/22:00 (verschilt per seizoen)
  • Toegangsprijs: gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 1.199 Kč (ongeveer € 50) op ma–vr, 1.399 Kč (ongeveer € 58) op za–zo; happy hour ma–vr 16:00–20:00 voor 199 Kč (ongeveer € 8,20) per persoon
Model van een tyrannosaurus met open bek in het Dinosauria Museum in Praag

10. Armádní muzeum Žižkov (het Legermuseum Žižkov)

Een van de twee musea op de lijst (samen met de tentoonstelling van de Tsjechische Nationale Bank) waar de toegang het hele jaar door gratis is – na een volledige renovatie biedt het museum een moderne tentoonstelling over de militaire geschiedenis van de Tsjechische landen van het begin tot nu, inclusief loopgraven, uniformen en onderscheidingen. Het heeft minder interactieve elementen dan de andere musea op de lijst, dus het is meer geschikt voor oudere kinderen met interesse in geschiedenis dan voor de allerkleinsten.

  • Adres: U Památníku 2, Praha 3 – Žižkov
  • Openingstijden: dinsdag–zondag 10:00–18:00, maandag gesloten
  • Toegangsprijs: gratis

11. Mozart Interactive Museum

Een nieuwkomer direct aan het Oudestadsplein, tegenover de Orloj – 1.000 m² verdeeld over twee verdiepingen, waar het leven van Mozart wordt gecombineerd met moderne technologie. Je kunt een orkest dirigeren in virtual reality, klavecimbel spelen op aanwijzingen van Mozarts vader Leopold, of je laten fotograferen in kostuum uit die tijd met een AI-fotobooth. Geschikt voor het hele gezin, ook voor jonge kinderen dankzij het sterke visuele en auditieve karakter.

  • Adres: Staroměstské náměstí 480/24, Praha 1 (recht tegenover de Orloj)
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–20:00
  • Toegangsprijs: volwassene 390 Kč (ongeveer € 16), kind 6–15 jaar 290 Kč (ongeveer € 12), gezinsticket 890–1.090 Kč (ongeveer € 37–45)

TICKETS voor het Mozart Museum 

12. Muzeum Fantastických iluzí (het Museum van Fantastische Illusies)

Meer dan 150 interactieve opstellingen met optische illusies en grootformaat trucschilderingen van de Tsjechische illusionist Pavel Kožíšek – ideaal voor foto’s waarop een van jullie plotseling de ander op zijn hand houdt of in de lucht zweeft. Je vindt het museum in Galerie Myšák, op een steenworp van het Václavské náměstí, direct naast de gelijknamige historische banketbakkerij.

  • Adres: Vodičkova 710/31, Praha 1 (Galerie Myšák)
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–21:00 (laatste toegang om 20:00)
  • Toegangsprijs: volwassene 349 Kč (ongeveer € 14), kind tot 15 jaar/student/senior 249 Kč (ongeveer € 10), gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen tot 15 jaar) 899 Kč (ongeveer € 37), gezinsticket (2 volwassenen + 3 kinderen tot 15 jaar) 999 Kč (ongeveer € 41), kind tot 1 meter gratis

Onze tip: Plan je bezoek gerust met een tussenstop bij de naburige Cukrárna Myšák uit 1911 – ook de ouders zullen de historische sfeer waarderen.

TICKETS voor Fantastické Iluze – snellere toegang zonder in de rij te wachten.

Fotohoek met 3D-schildering en spiegelillusie in het Praagse Muzeum fantastických iluzí

13. Back in Time Prague

Een “belevenismuseum” dat in plaats van vitrines met voorwerpen een 50 minuten durende meeslepende reis door 1.200 jaar Praagse geschiedenis biedt – met een 5D-bioscoop, hologrammen van historische figuren en een animatronische Golem. Het is geen klassieke rondleiding in je eigen tempo, maar een begeleid programma in acht themakamers, dus houd rekening met een vast starttijdstip.

  • Adres: Národní 63/26, Praha 1 – Nové Město
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–21:00, eerste vertoning om 9:15, laatste toegang om 19:45
  • Toegangsprijs: gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 1.090 Kč (ongeveer € 45), de prijs per persoon hangt ervan af of je online of ter plaatse koopt
  • Aanbevolen vanaf 6 jaar, minimale lengte 110 cm (vanwege de 5D-bioscoop), met een kinderwagen kun je de expositie niet in

TICKETS voor Back in Time – snellere toegang zonder in de rij te wachten.

Meeslepende expositie van Back in Time in Praag: pop-artframe en een scène uit het Praag van de oorlogsjaren

14. Signal Space

Een nieuwe galerie voor digitale en immersieve kunst op 2.500 m² in de gerenoveerde markthal Staroměstská tržnice – projecties, een spiegellabyrint (Infinity Room) en installaties die licht, geluid en beweging combineren. Minder “educatief” dan de andere musea op de lijst, maar visueel des te indrukwekkender en ook geschikt voor tieners die niets van klassieke musea willen weten.

  • Adres: Rytířská 10, Praha 1
  • Openingstijden: dagelijks 10:00–20:00
  • Toegangsprijs: volwassene 399 Kč (ongeveer € 16), za–zo 439 Kč (ongeveer € 18); kind 4–15 jaar 209 Kč (ongeveer € 8,60), za–zo 219 Kč (ongeveer € 9,10); student en senior 259 Kč (ongeveer € 11), za–zo 289 Kč (ongeveer € 12); gezinsticket (2 volwassenen + 2 kinderen) 1.199 Kč (ongeveer € 50), za–zo 1.249 Kč (ongeveer € 52); tot 3 jaar gratis

TICKETS voor Signal Space – snellere toegang zonder in de rij te wachten.

15. Story of Prague

Een interactief museum vlak bij de Karelsbrug dat je met je eigen mobiel en augmented reality door 800 jaar Praagse geschiedenis leidt – van de hussieten via de nazibezetting en het communisme tot de Fluwelen Revolutie. Het bezoek is individueel, dus je doorloopt het in je eigen tempo, het best met een koptelefoon (gratis te leen bij de receptie).

  • Adres: Křižovnické náměstí 1, Praha 1 (30 stappen van de Karelsbrug)
  • Openingstijden: dagelijks 9:00–20:00 (laatste toegang om 19:00)
  • Toegangsprijs: standaard 390 Kč (ongeveer € 16), kind 4–15 jaar 190 Kč (ongeveer € 7,90), kinderen jonger dan 4 jaar gratis

TICKETS voor Story of Prague 

16. Bezoekerscentrum van de ČNB (Tsjechische Nationale Bank) – expositie Lidé a peníze (Mensen en geld)

Samen met het Armádní muzeum de enige plek op de lijst met het hele jaar door gratis toegang – en toch met een gouden munt ter waarde van 100.000.000 Kč (ongeveer € 4,1 miljoen), een goudstaaf die je zelf mag proberen op te tillen, en het speurspel “Ontmasker de vervalser” voor scholieren. De rondleidingen worden begeleid door gidsen, individuele bezoekers kunnen zonder reservering langskomen. We raden het eerder aan vanaf 8–9 jaar; jongere kinderen hebben hulp van hun ouders nodig.

  • Adres: Na Příkopě 28, Praha 1 (gebouw van de Tsjechische Nationale Bank)
  • Openingstijden: dinsdag–vrijdag 9:00–17:00, zaterdag 10:00–18:00, zondag en maandag gesloten
  • Toegangsprijs: gratis

Ervaringen en toursTickets en rondleidingen online, zonder wachtrij.
Ervaringen bekijken →

Vergelijking in één oogopslag

MuseumAanbevolen leeftijdToegangsprijs volwasseneToegangsprijs kindLocatie
Muzeum smyslů3+390 Kč / € 16290 Kč / € 12 (5–15 jaar)Centrum
IAM Illusion Art Museum5+350–390 Kč / € 14–16250–290 Kč / € 10–12 (6–15 jaar)Centrum
Museum of Bricks3+350 Kč / € 14250 Kč / € 10 (3–18 jaar)Centrum
Dětské muzeum NM4+140 Kč / € 5,80140 Kč / € 5,80 (één prijs voor iedereen)Centrum
Lumia Gallery5+350 Kč / € 14250 Kč / € 10Centrum
Národní zemědělské muzeum2+250 Kč / € 10gratis (tot 18 jaar)Letná
Muzeum Policie ČR5+100 Kč / € 4,1050 Kč / € 2,10 (vanaf 6 jaar)Praha 2
Neviditelná výstava7–8+300 Kč / € 12tot 7 jaar gratis, gezinsticket (2+3) 850 Kč / € 35Praha 2
Dinosauria Museum Prague3+349–399 Kč / € 14–16249–299 Kč / € 10–12 (6–18 jaar), tot 5 jaar gratisbuiten het centrum
Armádní muzeum Žižkov8+gratisgratisŽižkov
Mozart Interactive Museum4+390 Kč / € 16290 Kč / € 12 (6–15 jaar)Centrum
Muzeum Fantastických iluzí3+349 Kč / € 14249 Kč / € 10 (tot 15 jaar)Centrum
Back in Time Prague6+420–450 Kč / € 17–19220–250 Kč / € 9,10–10 (6–12 jaar)Centrum
Signal Space5+399–439 Kč / € 16–18209–219 Kč / € 8,60–9,10 (4–15 jaar)Centrum
Story of Prague6+390 Kč / € 16190 Kč / € 8 (4–15 jaar)Centrum
ČNB – Lidé a peníze8–9+gratisgratisCentrum

Hoe kom je met de auto naar het centrum van Praag (en waar kun je parkeren)

Bijna alle musea op de lijst liggen midden in het centrum van Praag, waar parkeren het duurst is en er de minste plekken zijn – en met kinderen en een kinderwagen wil je al helemaal niet rondjes rijden op zoek naar een plek in de blauwe zones, die vooral voor bewoners bedoeld zijn. Overweeg voor je vertrekt deze twee opties:

Met de trein, als je van elders komt. Als je van buiten Praag komt, brengen de belangrijkste treinstations (Praha hlavní nádraží, Praha-Holešovice, Praha-Smíchov) je rechtstreeks naar het centrum, van waaruit de meeste musea op de lijst te voet of met één tram bereikbaar zijn.

Aan de rand parkeren en met de tram of metro verder reizen, als je met de auto komt. Praag heeft een systeem van P+R-terreinen – je parkeert voor een paar tientallen kronen (een paar euro) de hele dag en reist verder met het openbaar vervoer. De beste aansluiting direct op de tram hebben bijvoorbeeld P+R Kotlářka (Košíře, tram richting Anděl/centrum) of P+R Zahradní Město; voor de metro dan weer P+R Zličín(lijn B) of P+R Skalka (lijn A). Daarmee bespaar je niet alleen geld, maar vooral de stress van het zoeken naar een plek midden in het centrum. Als je ook in Praag overnacht, kies dan meteen voor accommodatie met eigen parkeergelegenheid: in welke wijken hotels dit gewoonlijk hebben en waar je zelfs gratis kunt parkeren, lees je in het artikel Overnachten in Praag.

Als je toch midden in het centrum moet parkeren (bijvoorbeeld met kleine kinderen, een kinderwagen, of als het museum maar één van meerdere stops op het programma is), zijn deze bewaakte ondergrondse parkeergarages een betrouwbare keuze:

  • Garáže Palladium – Náměstí Republiky 1078/1, Praha 1, non-stop, 65 Kč/uur (ongeveer € 2,70). Openen in Google Maps
  • Garáže OD Kotva – Revoluční 1/655, Praha 1 (inrit vanaf de straat Králodvorská), non-stop, ca. 55–60 Kč/uur (ongeveer € 2,30–2,50), ’s nachts (20:00–7:00) maar 30 Kč/uur (ongeveer € 1,20). Openen in Google Maps
  • Garáže Muzeum – bij het bovenste deel van het Václavské náměstí (inrit vanaf de straat U Divadla), ca. 500 plekken, ca. 60 Kč/uur – het dichtst bij het Dětské muzeum Národního muzea. Openen in Google Maps

Onze tip: De blauwe bewonerszones in het centrum zijn voor bezoekers vrijwel nutteloos – het is beter om meteen rekening te houden met een bewaakte parkeergarage, ook al is die duurder. Weggesleept worden of een wielklem krijgen midden op de dag, met kinderen op sleeptouw, is een ervaring waar je makkelijk zonder kunt. Een compleet overzicht van parkeren in Praag, inclusief P+R-terreinen, actuele prijzen en hotels met eigen parkeergelegenheid, vind je in een apart artikel Met de auto naar Praag.

Hoeveel geld je voor een museumdag moet uittrekken

Voor een gezin met twee kinderen komt een bezoek aan een van de duurdere musea (Muzeum smyslů, IAM, Museum of Bricks) neer op 1.000–1.600 Kč (ongeveer € 41–66), inclusief een kleine versnapering. Wil je besparen, dan komt de combinatie van het Národní zemědělské muzeum (’s ochtends) en het Muzeum Policie ČR (’s middags) voor een gezin met twee kinderen op 700 Kč (ongeveer € 29) uit – in het landbouwmuseum betalen alleen volwassenen, kinderen tot 18 jaar hebben daar gratis toegang.

Voor wie deze musea wel en niet geschikt zijn

Ze werken uitstekend voor: gezinnen met kinderen van 3 tot 12 jaar, regenachtige of ijskoude dagen waarop je een heel dagprogramma onder dak nodig hebt, en ook groepen vrienden die iets anders willen dan nog een rondleiding langs bezienswaardigheden. Hetzelfde principe, net over de Tsjechische grens, werkt in het museum Karkonoskie Tajemnice in het Poolse Karpacz – ook onder de grond en ook om aan te raken.

Minder geschikt voor: gezinnen met heel jonge kinderen tot 2 jaar (de meeste exposities vragen actieve betrokkenheid) of bezoekers die op zoek zijn naar een traditionele, contemplatieve museumervaring – hier wordt aangeraakt, gefotografeerd en soms zelfs gerend.

Een paar dingen die we op geen enkele reis overslaan

  • Accommodatie: alleen vertrouwde platforms met echte reviews – Booking.com en Agoda. Via hun loyaliteitsprogramma krijg je vaak een betere prijs of een upgrade.
  • Auto ter plaatse: als het echt niet zonder kan, vergelijken we via DiscoverCars. We letten vooral op het eigen risico en de tankregeling.
  • Reisapotheek: basismedicijnen gaan altijd mee – in het buitenland duur of lastig te krijgen.
  • Reisverzekering: sluiten we voor elke reis af, meestal via de bank.
  • Tickets & ervaringen: vooraf online via GetYourGuide – alles op één plek en offline beschikbaar, zonder printen.
  • Eten & restaurants: we checken reviews op TripAdvisor en reserveren als het kan.